Caphácnaum: Thành của Chúa Giêsu bên bờ hồ Galilê

Theo Tin Mừng Mátthêu, sau khi rời Nadarét, Chúa Giêsu đến cư ngụ tại Caphácnaum, “một thành ven biển hồ Galilê”. Việc chọn nơi này không phải ngẫu nhiên. Khác với Nadarét nằm tách biệt khỏi các tuyến giao thông chính, Caphácnaum tọa lạc trên con đường chiến lược dẫn đến Đamát, đồng thời đủ xa các trung tâm quyền lực lớn. Nhờ đó, Chúa Giêsu có thể loan báo sứ điệp Mêsia rộng rãi hơn mà chưa lập tức gây phản ứng từ giới lãnh đạo chính trị và tôn giáo.

Vào thời Chúa Giêsu, Caphácnaum là một thành biên giới có trạm thu thuế và đơn vị binh lính Roma. Dân cư gồm ngư dân, nông dân, thợ thủ công, thương nhân và người thu thuế. Chính từ cộng đồng đa dạng ấy, Chúa Giêsu đã gọi các môn đệ đầu tiên: Phêrô, Anrê, Giacôbê, Gioan và Mátthêu.

Một trong những khám phá khảo cổ quan trọng nhất tại Caphácnaum là khu vực được gọi là insula sacra, nơi có ngôi nhà được truyền thống xác định là nhà Thánh Phêrô. Các cuộc khai quật từ năm 1968 cho thấy ngôi nhà có nguồn gốc từ thế kỷ I trước Công nguyên. Từ cuối thế kỷ I sau Công nguyên, một phần ngôi nhà được biến thành domus-ecclesia, nơi các Kitô hữu quy tụ cầu nguyện. Đến thế kỷ V, một nhà thờ hình bát giác được xây dựng ngay phía trên địa điểm này.

Các hình khắc có tên Chúa Giêsu, những công thức phụng vụ như Amen, Kyrie Eleison và các ký hiệu liên quan đến Thánh Thể cho thấy nơi đây không chỉ được cộng đồng địa phương sử dụng, nhưng còn là điểm hành hương từ rất sớm. Đền tưởng niệm hiện nay, được xây phía trên nhà Thánh Phêrô, được thánh hiến ngày 29/6/1990.

Một công trình nổi bật khác là hội đường “màu trắng”, được xây bằng những khối đá vôi sáng màu. Các nghiên cứu xác định công trình hiện thấy có niên đại cuối thế kỷ IV. Tuy nhiên, bên dưới hội đường này, các nhà khảo cổ phát hiện nền đá bazan của một công trình công cộng từ thế kỷ I. Theo các nhà khảo cổ dòng Phanxicô Virgilio Corbo và Stanislao Loffreda, đây có thể là dấu tích của hội đường do viên đại đội trưởng Roma xây dựng và là nơi Chúa Giêsu từng giảng dạy. Chính tại hội đường này, Người đã giảng trong ngày Sabát, trừ quỷ và công bố diễn từ về Bánh Hằng Sống.

Các phát hiện khảo cổ cũng cho thấy trong thời Byzantine, một cộng đồng Kitô hữu chiếm đa số và một cộng đồng Do Thái thiểu số đã sống bên cạnh nhau tại Caphácnaum. Đây là trường hợp đặc biệt trong khu vực, nơi các cộng đồng tôn giáo thường sống tách biệt.

Lịch sử khảo cổ Caphácnaum bắt đầu từ thế kỷ XIX. Năm 1894, Dòng Phanxicô Quản thủ Thánh Địa mua lại khu phế tích. Từ năm 1968, các cha Virgilio Corbo và Stanislao Loffreda tiến hành những cuộc khai quật quy mô, giúp tái dựng lịch sử địa điểm từ thời đại đồ đồng cho đến thời Ả Rập, đồng thời xác định nhà Thánh Phêrô và dấu tích hội đường thời Chúa Giêsu.

Ngày nay, các tu sĩ Phanxicô vẫn hiện diện tại Caphácnaum, đón tiếp người hành hương đến tìm lại “thành của Chúa Giêsu”. Hội đường trắng, những ngôi nhà bằng đá bazan, nhà Thánh Phêrô và sự tĩnh lặng của mặt hồ đều gợi lên một sự hiện diện mà đức tin nhận ra vẫn sống động.

Đứng trước những di tích ấy, người hành hương có thể cùng Thánh Phêrô thưa với Chúa: “Thưa Thầy, bỏ Thầy thì chúng con biết đến với ai? Thầy mới có những lời đem lại sự sống đời đời” (Ga 6,68).