Yêu kẻ thù: Con đường khó nhất nhưng cũng đẹp nhất của người môn đệ
- Thứ tư - 09/09/2026 23:34
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Khi còn hận, ta vẫn bị người kia trói buộc. Khi có thể tha thứ, ta được tự do. Và có lẽ phép lạ lớn nhất không phải là kẻ thù của ta thay đổi, nhưng là sau tất cả những gì đã xảy ra, trái tim ta vẫn còn khả năng yêu.
Yêu kẻ thù: Con đường khó nhất nhưng cũng đẹp nhất của người môn đệ
Có những lời của Chúa Giêsu chúng ta nghe rất dễ, nhưng sống lại rất khó. Có những điều Chúa dạy, vừa nghe xong lòng ta đã thấy bình an, nhưng cũng có những điều vừa nghe xong lòng ta lập tức muốn phản ứng: “Chúa ơi, điều này khó quá!” Và có lẽ lời dạy “hãy yêu kẻ thù” là một trong những lời như thế. Yêu người yêu mình đã không phải lúc nào cũng dễ. Yêu người tử tế với mình còn có lúc phải cố gắng. Vậy mà Chúa lại bảo chúng ta yêu cả người ghét mình, làm ơn cho người làm hại mình, chúc lành cho người nguyền rủa mình, cầu nguyện cho người xúc phạm mình. Nghe những lời ấy, người ta dễ nghĩ rằng Tin Mừng đòi hỏi điều vượt quá sức con người. Quả thật, nếu chỉ bằng sức riêng, chúng ta không thể sống được như thế. Nhưng chính ở điểm này, Chúa Giêsu muốn dẫn người môn đệ đi xa hơn cách cư xử tự nhiên của con người, để bước vào cách yêu của Thiên Chúa.
Trong đời ai cũng có những người làm mình buồn. Có người nói một câu rồi quên, nhưng câu nói ấy ở lại trong lòng ta nhiều năm. Có người đối xử bất công với ta, khiến ta cảm thấy bị xúc phạm và tổn thương. Có người hiểu lầm ta nhưng không muốn nghe ta giải thích. Có người đã từng được ta giúp đỡ, nhưng khi ta gặp khó khăn lại quay lưng. Có người mang chuyện của ta đi nói với người khác. Có người từng hứa sẽ đứng bên ta nhưng cuối cùng lại là người làm ta đau nhất. Có những vết thương không nằm trên thân thể nhưng nằm trong ký ức. Nhiều năm trôi qua, chỉ cần nhắc tới tên một người, lòng ta vẫn nóng lên. Chỉ cần nhớ lại một câu chuyện cũ, trong lòng lại nổi lên cảm giác khó chịu. Chúng ta vẫn có thể đi lễ, vẫn đọc kinh, vẫn cầu nguyện, vẫn làm nhiều việc tốt, nhưng ở một góc rất sâu trong lòng, ta vẫn giữ một người trong “nhà tù” của sự oán giận.
Chúa Giêsu biết điều đó. Người không hề ngây thơ về lòng người. Người biết có những người thực sự độc ác, có những người phản bội, có những người vu khống, có những người gây tổn thương rất sâu. Chính Chúa cũng đã trải qua tất cả những điều ấy. Người bị chống đối, bị xuyên tạc, bị kết án bất công, bị bạn hữu bỏ rơi, bị môn đệ phản bội, bị đánh đập, bị nhạo cười và cuối cùng bị đóng đinh. Vì thế khi Chúa nói “hãy yêu kẻ thù”, Người không nói như một người chưa từng bị tổn thương. Người nói như Đấng đã mang trên thân mình tất cả sự dữ mà con người có thể gây ra cho nhau. Và điều đáng kinh ngạc là ngay trên thập giá, Người vẫn cầu nguyện: “Lạy Cha, xin tha cho họ.” Đó chính là đỉnh cao của Tin Mừng. Chúa không chỉ dạy tha thứ bằng lời. Người đã tha thứ bằng chính máu của mình.
Nhưng yêu kẻ thù nghĩa là gì? Có phải là giả vờ rằng người kia chưa bao giờ làm mình đau? Không. Có phải là gọi điều sai thành đúng? Không. Có phải là tiếp tục để người khác lợi dụng mình, làm nhục mình, thao túng mình hay gây hại cho mình? Cũng không. Yêu kẻ thù trước hết là từ chối để sự dữ của họ sinh thêm sự dữ trong lòng mình. Người khác đã làm điều xấu với ta, nhưng ta không cho phép điều xấu ấy biến ta thành một con người cay độc hơn. Người khác đã làm tổn thương ta, nhưng ta không để vết thương ấy trở thành lý do để ta làm tổn thương người khác. Người ta có thể đã lấy đi của ta nhiều thứ, nhưng ta không để họ lấy luôn sự bình an, lòng nhân hậu và khả năng yêu thương mà Thiên Chúa đã đặt trong ta.
Có một cám dỗ rất thường gặp: “Người ấy đối xử với tôi thế nào, tôi sẽ đối xử lại như thế.” Họ không chào tôi, tôi cũng không chào. Họ không quan tâm đến tôi, tôi cũng chẳng cần quan tâm đến họ. Họ nói xấu tôi, tôi sẽ cho người khác biết họ là người thế nào. Họ làm tôi đau, tôi muốn họ cũng phải đau. Chúng ta thường gọi đó là công bằng. Nhưng nhiều khi đó chỉ là một cách rất đẹp để gọi tên sự trả đũa. Chúa Giêsu lại mở ra một con đường khác. Người nói: đừng để người khác quyết định bạn sẽ trở thành người thế nào. Nếu họ sống thiếu tình thương, bạn không cần phải sống thiếu tình thương theo họ. Nếu họ cư xử nhỏ nhen, bạn không cần hạ mình xuống cùng mức nhỏ nhen ấy. Nếu họ đóng lòng lại, bạn đừng để trái tim mình cũng hóa đá. Người môn đệ Chúa không phản ứng theo hành vi của người khác, nhưng hành động theo căn tính của mình: mình là con của Cha trên trời.
Đây chính là điều sâu xa nhất trong lời Chúa hôm nay. Chúa không chỉ bảo ta làm một vài hành động tốt. Chúa muốn ta trở nên giống Thiên Chúa. Thiên Chúa vẫn cho mặt trời mọc trên người tốt và người xấu. Ngài vẫn cho mưa xuống trên người công chính và người bất chính. Thiên Chúa không yêu chúng ta vì chúng ta hoàn hảo. Nếu Ngài chỉ yêu những người xứng đáng, có lẽ chẳng ai trong chúng ta đứng vững trước mặt Ngài. Biết bao lần chúng ta cũng đã quay lưng với Chúa. Biết bao lần chúng ta biết điều tốt nhưng không làm. Biết bao lần chúng ta nhận biết ý Chúa nhưng vẫn làm theo ý mình. Biết bao lần Chúa tha thứ rồi chúng ta lại phạm cùng một lỗi. Thế mà Chúa vẫn kiên nhẫn. Chúa vẫn gọi chúng ta trở về. Chúa vẫn cho chúng ta một ngày mới. Chúa vẫn cho ta được nghe Lời Người, được đến bàn tiệc Thánh Thể, được lãnh nhận lòng thương xót. Mỗi ngày sống của chúng ta thực ra là bằng chứng rằng Thiên Chúa đang yêu một người chưa hoàn hảo.
Khi hiểu điều ấy, việc yêu kẻ thù bắt đầu có một nền tảng khác. Ta không tha thứ vì người kia đáng được tha thứ. Ta tha thứ vì chính ta đã được tha thứ quá nhiều. Ta không yêu vì người kia dễ thương. Ta yêu vì ta đã được Thiên Chúa yêu khi chính ta cũng chẳng dễ thương chút nào. Ta không làm điều tốt để chứng minh mình cao thượng. Ta làm điều tốt vì ta không muốn để sự xấu của người khác quyết định cách sống của mình.
Vậy phải bắt đầu thế nào? Chúa Giêsu cho chúng ta một con đường rất cụ thể: cầu nguyện cho người làm hại mình. Có thể đây là bước đầu tiên và cũng là bước khó nhất. Khi chúng ta còn giận một người, cầu nguyện cho họ không dễ. Ban đầu lời cầu nguyện có khi rất ngắn: “Lạy Chúa, con chưa thể yêu người này. Xin Chúa giúp con.” Như thế đã là cầu nguyện rồi. Sau đó ta có thể cầu: “Lạy Chúa, xin chữa lành lòng con.” Rồi một ngày nào đó, ta có thể nói: “Lạy Chúa, xin cũng thương người ấy.” Khi chúng ta thật sự bắt đầu cầu nguyện cho một người, điều thay đổi trước tiên thường không phải là người ấy, mà là chính trái tim mình. Lời cầu nguyện từ từ tháo những nút thắt của giận dữ. Nó giúp ta nhìn người kia không chỉ bằng ký ức về điều họ đã làm, nhưng như một con người cũng có những tổn thương, yếu đuối, sợ hãi và giới hạn.
Đôi khi người làm ta đau cũng là một người đang đau. Điều này không biện minh cho việc họ làm, nhưng giúp ta hiểu rằng sự dữ nhiều khi truyền từ người này sang người khác như một vết thương chưa được chữa lành. Một người từng bị coi thường có thể lớn lên rồi đi coi thường người khác. Một người sống lâu trong bất an có thể trở nên thích kiểm soát. Một người chưa từng được yêu đúng cách có thể rất vụng về trong cách yêu. Một người mang nhiều mặc cảm có thể dùng lời nói để hạ thấp người khác. Nếu ta chỉ nhìn hành vi bên ngoài, ta thấy một “kẻ thù”. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, có khi ta thấy một con người đang mang rất nhiều bóng tối bên trong. Và lúc ấy, thay vì chỉ muốn trả đũa, ta có thể bắt đầu biết thương.
Tuy nhiên, tha thứ không có nghĩa là luôn phải quay lại một mối quan hệ nguy hiểm. Có những lúc yêu thương đòi ta phải đặt ranh giới. Có những người cần được tha thứ nhưng không thể tiếp tục được trao cùng mức độ tin tưởng như trước. Có những tình huống cần đối thoại. Có những bất công cần được nói ra. Có những hành vi cần được ngăn chặn. Kitô giáo không dạy chúng ta dung túng sự dữ. Chúa Giêsu cũng đã lên tiếng trước sự giả hình, bất công và bạo lực. Nhưng khác biệt nằm ở chỗ: ta chống lại điều xấu mà không để lòng mình trở thành xấu. Ta bảo vệ sự thật nhưng không nuôi hận thù. Ta có thể nói “không” với hành vi của một người mà vẫn không loại trừ họ khỏi lòng thương xót của Thiên Chúa.
Có một điều rất đáng suy nghĩ: hận thù thường làm ta đau lâu hơn người đã làm ta đau. Có khi người ấy đã quên câu chuyện từ lâu, còn ta vẫn mang nó từng ngày. Họ vẫn sống bình thường, còn trong lòng ta cuộc đối thoại với họ cứ tiếp tục: “Tại sao anh làm thế với tôi? Tại sao chị nói như vậy? Tại sao họ đối xử bất công?” Ta tưởng giữ giận là trừng phạt người kia, nhưng nhiều khi người bị trừng phạt lại chính là ta. Tha thứ vì thế không chỉ là một món quà ta dành cho người khác. Tha thứ còn là cánh cửa mở nhà tù cho chính trái tim mình.
Có những người nói: “Con tha rồi nhưng con không quên được.” Điều ấy rất bình thường. Tha thứ không phải là mất trí nhớ. Có những điều sẽ còn ở lại trong ký ức suốt đời. Nhưng ký ức được chữa lành khác với ký ức chưa được chữa lành. Một vết sẹo vẫn còn đó, nhưng không còn chảy máu. Một câu chuyện vẫn được nhớ, nhưng không còn làm lòng mình đầy độc tố. Ta có thể nhớ điều đã xảy ra mà không còn muốn trả thù. Đó đã là một hành trình rất lớn của ân sủng.
Chúng ta cũng nên tự hỏi một câu khó hơn: trong câu chuyện của người khác, có khi nào chính ta lại là “kẻ thù” của họ không? Có thể có người cũng đang đau vì một câu ta nói. Có thể ta đã từng vô tình làm ai tổn thương mà không biết. Có thể có người từng chờ một lời xin lỗi của ta nhưng ta lại nghĩ mình chẳng làm gì sai. Có thể trong khi ta cầu xin Chúa giúp mình tha thứ cho người khác, Chúa lại đang nhắc: “Con cũng hãy đi xin lỗi người mà con đã làm tổn thương.” Tin Mừng không chỉ mời chúng ta tha thứ. Tin Mừng còn mời chúng ta khiêm tốn nhận ra những lần mình cần được tha thứ.
Một cộng đoàn, một gia đình, một giáo xứ sẽ không bao giờ tránh được xung đột. Nơi nào có con người, nơi ấy có khác biệt. Nhưng điều làm nên một cộng đoàn Kitô giáo không phải là không bao giờ có tổn thương, mà là có khả năng chữa lành tổn thương. Người Kitô hữu không phải là người không bao giờ giận, nhưng là người không để cơn giận trở thành căn tính. Không phải là người chưa từng bị phản bội, nhưng là người không để phản bội giết chết lòng tin vào điều thiện. Không phải là người chưa từng bị làm đau, nhưng là người để Chúa biến vết thương thành lòng cảm thông.
Cuối cùng, yêu kẻ thù không bắt đầu bằng cảm xúc. Chúng ta không cần chờ tới khi lòng mình thấy “thương” mới bắt đầu yêu. Trong Tin Mừng, yêu trước hết là một quyết định. Tôi quyết định không nói xấu họ. Tôi quyết định không vui khi họ gặp chuyện không may. Tôi quyết định cầu nguyện cho họ. Tôi quyết định không nuôi kế hoạch trả đũa. Tôi quyết định nếu có cơ hội làm một điều tốt mà không gây hại cho bản thân hay người khác, tôi sẽ làm. Cảm xúc có thể đến sau. Và nhiều khi chính những hành động nhỏ ấy dần dần làm trái tim thay đổi.
Có thể hôm nay trong lòng mỗi người đang hiện lên một khuôn mặt. Một người mà nhắc tới ta vẫn chưa bình an. Một người ta tránh gặp. Một người ta không muốn cầu nguyện cho. Một người mà nếu nghe tin họ gặp khó khăn, ta thầm nghĩ: “Đáng đời.” Nếu có một người như thế, có lẽ đó chính là người Chúa đang đặt trước mặt ta trong Tin Mừng hôm nay. Chúa không bắt ta phải lập tức quên hết mọi chuyện. Chúa chỉ mời ta bắt đầu một bước nhỏ: trao người ấy cho Chúa. “Lạy Chúa, con trao người này cho Chúa. Con không muốn mang họ trong lòng như một gánh nặng nữa. Xin Chúa chữa lành con. Xin Chúa chữa lành họ. Xin đừng để điều họ đã làm biến con thành một người ít yêu thương hơn.”
Đến cuối cùng, thước đo của đời Kitô hữu không phải chỉ là chúng ta yêu những người yêu mình thế nào. Điều ấy hầu như ai cũng làm được. Thước đo sâu hơn là: chúng ta làm gì khi gặp một người không yêu mình? Ta chọn trả đũa hay chọn Tin Mừng? Ta để lòng mình hóa đá hay để ân sủng làm mềm lòng? Ta để một vết thương quyết định cả đời mình hay để Chúa biến nó thành nơi lòng thương xót được sinh ra? Chúa Giêsu không hứa rằng con đường yêu kẻ thù sẽ dễ. Nhưng Người cho chúng ta thấy đó là con đường dẫn đến tự do. Khi còn hận, ta vẫn bị người kia trói buộc. Khi có thể tha thứ, ta được tự do. Và có lẽ phép lạ lớn nhất không phải là kẻ thù của ta thay đổi, nhưng là sau tất cả những gì đã xảy ra, trái tim ta vẫn còn khả năng yêu.