Tâm hồn là chiến trường: Cuộc cách mạng của sự thánh thiện đích thực và cội rễ của tội lỗi

Tâm hồn là chiến trường: Cuộc cách mạng của sự thánh thiện đích thực và cội rễ của tội lỗi
 

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ, hôm nay chúng ta tiếp tục lắng nghe những lời giáo huấn đầy uy quyền và mang tính cách mạng của Đức Giêsu trong Tin Mừng theo thánh Mác-cô. Nếu như ngày hôm qua, chúng ta đã chứng kiến Chúa Giêsu tranh luận với những người Pha-ri-sêu về vấn đề truyền thống và lề luật, về việc rửa tay và các nghi thức tẩy rửa bên ngoài, thì hôm nay, Người đưa chúng ta đi vào chiều sâu thăm thẳm của vấn đề, đi vào tận căn nguyên của đạo đức và nhân sinh quan Kitô giáo.

Lời Chúa hôm nay không chỉ là một bài học về luân lý, mà là một cuộc phẫu thuật tâm linh, xẻ tách sự thật trần trụi về con người, về nguồn gốc của sự thiện và cái ác. Đức Giêsu không ngần ngại gọi đám đông lại, và sau đó là riêng các môn đệ, để công bố một chân lý làm đảo lộn hoàn toàn tư duy tôn giáo thời bấy giờ: Sự ô uế không đến từ bên ngoài, nó xuất phát từ bên trong. Đây là một tuyên bố giải phóng, nhưng đồng thời cũng là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc, đặt lên vai mỗi người chúng ta một trách nhiệm nặng nề về việc canh giữ ngôi nhà tâm hồn của chính mình.

Trước hết, chúng ta cần đặt mình vào bối cảnh văn hóa và tôn giáo của người Do Thái để thấy được sức nặng ngàn cân của lời tuyên bố này. Suốt hàng ngàn năm, người Do Thái sống dưới Luật Môsê với những quy định cực kỳ nghiêm ngặt về sự "thanh sạch" và "ô uế". Sách Lê-vi liệt kê hàng loạt những loài vật cấm ăn, những thứ cấm chạm vào.

Đối với họ, sự thánh thiện gắn liền với sự tách biệt: tách biệt khỏi dân ngoại, tách biệt khỏi những thực phẩm "bẩn", tách biệt khỏi những người bệnh tật hay tội lỗi. Họ tin rằng sự ô uế giống như một thứ vi trùng, nó lây lan từ bên ngoài vào. Nếu tôi ăn thịt heo, tôi bị ô uế. Nếu tôi chạm vào xác chết, tôi bị ô uế.

Do đó, toàn bộ nỗ lực đạo đức của họ dồn vào việc xây dựng những hàng rào bảo vệ bên ngoài, rửa tay thật kỹ, chọn lọc thức ăn thật soi mói. Họ nghĩ rằng chỉ cần giữ cho cái vỏ bọc bên ngoài không bị dính bụi trần, thì họ sẽ thánh thiện trước mặt Thiên Chúa. Đó là một tôn giáo của sự sợ hãi và của hình thức, nơi mà con người ta lo sợ bị nhiễm bẩn từ thế giới hơn là lo sợ sự thối nát từ chính mình.

Và rồi Đức Giêsu xuất hiện, như một luồng gió mạnh thổi tung những bức màn che đậy ấy. Người dõng dạc tuyên bố: "Không có cái gì từ bên ngoài vào trong con người lại có thể làm cho con người ra ô uế được". Một câu nói chấn động. Với câu nói này, Chúa Giêsu đã phá đổ hàng rào ngăn cách giữa các loại thực phẩm, và xa hơn, là hàng rào giữa các dân tộc. Người tuyên bố mọi thức ăn đều thanh sạch. Tại sao? Bởi vì thức ăn là vật chất, nó đi vào bụng, được tiêu hóa để nuôi dưỡng cơ thể, rồi phần cặn bã bị thải ra ngoài. Đó là một quy trình sinh học tự nhiên, hoàn toàn không liên quan đến đạo đức hay luân lý.

Thức ăn không có linh hồn, không có ý chí, nên nó không thể làm cho linh hồn con người trở nên xấu xa được. Chúa Giêsu dùng một lập luận rất thực tế, rất "sinh học" để đánh tan sự mê muội của thói sùng bái hình thức. Người muốn các môn đệ hiểu rằng: Thiên Chúa không quan tâm đến dạ dày của các con chứa gì, Ngài quan tâm đến trái tim của các con chứa gì. Cái bụng có thể đầy cao lương mỹ vị hay chỉ là rau cháo đạm bạc, điều đó không quyết định giá trị của một con người. Nhưng cái lòng thì khác.

Khi Chúa Giêsu quở trách các môn đệ: "Cả anh em nữa, anh em cũng ngu tối như thế sao?", Người không có ý mạt sát họ, mà Người đang bày tỏ nỗi thất vọng vì sự chậm hiểu của những kẻ thân tín nhất. Họ đã ở bên Người, thấy phép lạ, nghe lời giảng, vậy mà tư duy của họ vẫn chưa thoát khỏi cái kén chật hẹp của lề luật cũ. Họ vẫn chưa hiểu rằng Đạo của Chúa là Đạo của Tấm Lòng, Đạo của Nội Tâm.

Sự "ngu tối" ở đây là sự mù quáng tâm linh, là việc không nhận ra đâu là chính yếu, đâu là tùy phụ. Và hôm nay, câu hỏi đó cũng đang hướng về chúng ta: Chúng ta có đang "ngu tối" khi quá chú trọng đến những nghi thức bề ngoài, đến danh vọng chức tước trong giáo xứ, đến việc xây dựng những công trình đá tảng nguy nga, mà lại bỏ quên việc xây dựng đền thờ tâm hồn? Chúng ta có đang lo sợ ăn phải một miếng thịt vào ngày thứ Sáu Tuần Thánh hơn là lo sợ việc nói một lời cay độc làm tan nát trái tim người anh em?

Điểm trọng tâm của bài Tin Mừng hôm nay nằm ở khẳng định thứ hai của Chúa: "Chính cái từ con người xuất ra, là cái làm cho con người ra ô uế". Và Người chỉ đích danh nguồn gốc của sự xuất ra đó: "Từ bên trong, từ lòng người". Trong tư duy Kinh Thánh, "lòng" (kardia) không chỉ là nơi chứa đựng cảm xúc vui buồn, mà là trung tâm của nhân vị, là nơi diễn ra các quyết định, là cội nguồn của ý chí và tri thức.

"Lòng" là nơi con người đối diện với chính mình và với Thiên Chúa. Nó là phòng điều khiển trung tâm của đời sống. Chúa Giêsu khẳng định: Chiến trường thực sự của cuộc chiến thiện - ác không nằm ở ngoài xã hội, không nằm ở các thể chế chính trị, mà nằm ngay trong trái tim mỗi người. Mọi tội ác trên thế giới này, từ những cuộc chiến tranh đẫm máu đến những vụ lừa đảo tinh vi, từ những gia đình tan vỡ đến những xã hội suy đồi, tất cả đều bắt nguồn từ một "ý định xấu" nảy sinh trong lòng một ai đó. Không có tội lỗi nào tự nhiên từ trên trời rơi xuống, cũng không có tội lỗi nào do ma quỷ ép buộc ta làm mà không có sự ưng thuận của ta. Ma quỷ chỉ có thể cám dỗ, còn quyết định mở cửa cho nó vào hay không là quyền của "lòng người".

Để minh họa cho sự thật đáng sợ này, Chúa Giêsu liệt kê một danh sách dài các thói hư tật xấu. Đây không phải là một danh sách ngẫu nhiên, mà là một bản cáo trạng, một tấm gương soi để chúng ta nhìn thấy những góc khuất tăm tối nhất của bản ngã mình. Chúng ta hãy đi sâu vào từng ngõ ngách của danh sách này để thấy được sự nguy hiểm của cái "bên trong".

Đầu tiên là nhóm tội về sắc dục: "tà dâm, ngoại tình, trác táng". Tại sao Chúa lại đặt nó lên hàng đầu? Bởi vì bản năng sinh tồn và duy trì nòi giống là bản năng mạnh mẽ nhất của con người, nhưng khi nó tách rời khỏi tình yêu và trách nhiệm, nó trở thành sức mạnh hủy diệt ghê gớm nhất.

Tà dâm không bắt đầu khi hai người nam nữ có hành vi sai trái với nhau. Không, nó bắt đầu từ rất lâu trước đó, ngay trong "lòng người". Nó bắt đầu từ một ánh nhìn thèm khát, từ một tư tưởng buông thả, từ việc nuôi dưỡng những hình ảnh dơ bẩn trong trí tưởng tượng. Khi một người đàn ông ngoại tình, hành động đó chỉ là kết quả cuối cùng của một quá trình "ô uế" đã diễn ra trong tâm trí anh ta hàng tháng, thậm chí hàng năm trời. Sự trác táng, buông thả trong lối sống, nghiện ngập những thú vui xác thịt, tất cả đều xuất phát từ một trái tim trống rỗng, khao khát được lấp đầy nhưng lại chọn sai đối tượng.

Trong xã hội hiện đại hôm nay, với sự bùng nổ của internet và mạng xã hội, cánh cửa để những "thức ăn bẩn" này đi vào tâm trí chúng ta rộng mở hơn bao giờ hết. Chúng ta có thể ngồi trong phòng kín, không ai hay biết, nhưng tâm hồn chúng ta đang mục rữa vì những hình ảnh khiêu dâm, những tư tưởng lệch lạc. Sự ô uế này đáng sợ hơn mọi loại virus, vì nó giết chết sự trong trắng và khả năng yêu thương chân thật.

Tiếp theo là nhóm tội về công bằng và xã hội: "trộm cắp, giết người, tham lam, độc ác". Trộm cắp đâu chỉ là móc túi hay cướp ngân hàng. Trộm cắp bắt nguồn từ lòng tham – cái hố không đáy của dục vọng. Tham lam là sự tôn thờ vật chất, coi tiền bạc trọng hơn con người, coi sở hữu quan trọng hơn hiện hữu. Khi lòng tham nảy sinh, con người ta sẵn sàng chà đạp lên đạo đức. Người ta có thể trộm cắp giờ làm việc của công ty, trộm cắp danh dự của người khác, trộm cắp niềm tin của cộng đồng.

Còn "giết người"? Đừng vội nghĩ mình vô tội vì chưa cầm dao đâm ai. Thánh Gioan Tông đồ nói: "Ai ghét anh em mình thì là kẻ sát nhân". Một lời nói độc địa, một sự vu khống, một thái độ tẩy chay, cô lập người khác... tất cả đều là những lưỡi dao vô hình đâm thấu tâm can người anh em. Sự độc ác không chỉ là hành hạ thể xác, mà còn là sự dửng dưng trước nỗi đau của đồng loại. Khi lòng ta lạnh lùng khép lại trước một bàn tay chìa ra cầu cứu, đó là lúc sự độc ác lên ngôi. Và tất cả những điều này, nó được ấp ủ, nuôi dưỡng, toan tính trong bóng tối của cõi lòng trước khi bùng nát ra thành hành động.

Kế đến là nhóm tội về sự thật: "xảo trá, phỉ báng". Xảo trá là sự gian dối, lừa lọc, sống hai mặt. Phỉ báng là nói xấu, bêu rếu, hạ nhục người khác. Chưa bao giờ trong lịch sử nhân loại, sự xảo trá và phỉ báng lại có phương tiện để lan truyền khủng khiếp như ngày nay. Chỉ cần một cú nhấp chuột, một lời bịa đặt có thể hủy hoại thanh danh một đời người. "Tin giả" (fake news) tràn lan, người ta nhân danh tự do ngôn luận để chửi bới, xúc phạm nhau.

Nhưng Chúa Giêsu nhắc nhở: những lời nói ấy không phải là gió bay, nó là chất độc trào ra từ một tâm địa đen tối. Người xưa có câu: "Khẩu phật tâm xà". Nhưng theo lời Chúa hôm nay, cái miệng chỉ là cái loa phát thanh của cái tâm. Nếu cái tâm không có nọc độc, cái miệng sẽ không thể phun ra những lời chết chóc. Sự xảo trá làm băng hoại niềm tin giữa người với người, làm cho xã hội trở nên nghi kỵ, đề phòng. Một người sống xảo trá thì không thể đối diện với sự thật, và do đó, không thể đối diện với Thiên Chúa là Chân Lý.

Cuối cùng là nhóm tội về thái độ và nhận thức: "ganh tỵ, kiêu ngạo, ngông cuồng". Đây là những tội vi tế nhất nhưng cũng là gốc rễ sâu xa nhất. Ganh tỵ là buồn phiền trước sự thành công của người khác và vui mừng trước sự thất bại của họ. Đó là căn bệnh ung thư của tình huynh đệ. Cain giết Abel vì ganh tỵ. Các anh của Giuse bán em mình vì ganh tỵ. Ganh tỵ làm cho con mắt tâm hồn bị vẩn đục, nhìn đâu cũng thấy gai góc, nhìn ai cũng thấy kẻ thù. Kiêu ngạo là đầu mối của mọi tội lỗi. Nó là thái độ tự tôn mình lên làm chúa tể, khinh thường người khác và chối bỏ sự lệ thuộc vào Thiên Chúa. Kẻ kiêu ngạo thì không cần ơn cứu độ, vì hắn nghĩ mình đã đủ đầy. Và "ngông cuồng" là sự thiếu khôn ngoan, thiếu lương tri, sống buông thả không lề luật, không biết kính sợ Thần Linh cũng chẳng nể nang người đời. Tất cả những thái độ này đều nằm sâu trong tầng đáy của trái tim, điều khiển hành vi của chúng ta mà đôi khi chúng ta không hề hay biết.

Kính thưa cộng đoàn, khi liệt kê ra một loạt những "ý định xấu" như thế, Chúa Giêsu không có ý làm chúng ta tuyệt vọng hay chán nản về thân phận con người. Nhưng Người muốn chúng ta đối diện với sự thật trần trụi: Chúng ta không tốt lành như chúng ta tưởng. Chúng ta thường hay bào chữa: "Tôi sống hiền lành, không hại ai, đi lễ đều đặn, tôi là người tốt". Nhưng hôm nay, hãy soi mình vào tấm gương Lời Chúa. Hãy nhìn sâu vào "lòng" mình. Có thể chúng ta không ngoại tình, nhưng trong lòng có nuôi dưỡng những hình bóng mờ ám không? Có thể chúng ta không giết người, nhưng trong lòng có đang ấp ủ một mối hận thù nào không? Có thể chúng ta không trộm cắp, nhưng có đang thèm muốn của cải người khác không? Có thể chúng ta không chửi bới ai ngoài miệng, nhưng trong lòng có đang khinh bỉ, phán xét người anh em không? Chúa Giêsu cảnh báo: "Tất cả những điều xấu xa đó, đều từ bên trong xuất ra, và làm cho con người ra ô uế". Sự ô uế tâm hồn mới là điều đáng sợ nhất, vì nó tách lìa chúng ta khỏi Thiên Chúa và làm biến dạng hình ảnh của Ngài nơi chúng ta.

Vậy chúng ta phải làm gì? Câu trả lời không phải là tuyệt vọng, mà là hoán cải. Hoán cải không chỉ là sửa đổi một vài hành vi bên ngoài, mà là "đổi mới con tim". Tiên tri Ê-dê-ki-en đã từng loan báo lời hứa của Thiên Chúa: "Ta sẽ ban cho các ngươi một quả tim mới, sẽ đặt thần khí mới vào lòng các ngươi. Ta sẽ bỏ đi quả tim bằng đá khỏi thân mình các ngươi và sẽ ban tặng các ngươi một quả tim bằng thịt" (Ed 36,26). Chúng ta cần một cuộc phẫu thuật thay tim. Chúng ta không thể tự mình làm sạch trái tim mình được, vì "cái bình đã bẩn thì nước rót vào cũng sẽ bẩn". Chúng ta cần ân sủng của Thiên Chúa.

Thứ nhất, hãy bắt đầu bằng việc tập thói quen "xét mình" mỗi ngày. Đừng chỉ xét những việc đã làm, hãy xét những ý định đã nảy sinh. Hãy truy tìm nguồn gốc của những cơn giận, những nỗi buồn, những ham muốn. Tại sao tôi lại khó chịu khi thấy người kia được khen ngợi? Đó là dấu hiệu của sự ganh tỵ. Tại sao tôi lại muốn mua món đồ đó bằng mọi giá? Đó là dấu hiệu của lòng tham. Khi nhận diện được những "con quái vật" đang ẩn nấp trong hang động của trái tim, hãy gọi tên chúng và dâng chúng cho Chúa, xin Ngài thanh tẩy. Thánh I-nha-xi-ô Lô-yô-la gọi đây là việc "phân định thần loại", phân biệt đâu là tiếng nói của Thiên Chúa, đâu là tiếng thì thầm của ma quỷ và dục vọng.

Thứ hai, hãy cẩn trọng với những gì chúng ta "nạp" vào tâm hồn. Dù Chúa nói thức ăn vật chất không làm ta ô uế, nhưng những "thức ăn tinh thần" thì có thể. Những bộ phim chúng ta xem, những cuốn sách chúng ta đọc, những trang web chúng ta truy cập, những nhóm bạn chúng ta giao du... tất cả đều là nguyên liệu để xây dựng nên tâm thức của chúng ta. Nếu chúng ta nạp vào đầu rác rưởi, chúng ta không thể mong chờ một tâm hồn thơm tho. Hãy thực hiện chế độ "ăn kiêng" cho tâm hồn: bớt đi những tin tức giật gân, những chuyện phiếm vô bổ, những hình ảnh khiêu gợi; thay vào đó là Lời Chúa, là những gương thánh nhân, là những kiến thức bổ ích, là những cuộc trò chuyện xây dựng. Hãy gìn giữ các giác quan – cửa ngõ của tâm hồn – một cách cẩn trọng.

Thứ ba, hãy đến với Bí tích Hòa Giải không phải như một thủ tục tẩy rửa định kỳ, mà như một cuộc gặp gỡ với Lương Y Giêsu. Khi xưng tội, đừng chỉ liệt kê các tội như một danh sách mua hàng. Hãy can đảm bộc bạch với Chúa về tình trạng của trái tim mình: "Lạy Chúa, con không chỉ đã nói dối, mà con nhận thấy trong lòng con có sự hèn nhát và giả trá. Con không chỉ đã nóng giận, mà con thấy lòng con đầy kiêu ngạo và thiếu bao dung". Khi chúng ta phơi bày vết thương ra ánh sáng, ánh sáng sẽ chữa lành nó. Lòng thương xót của Chúa giống như dòng nước tinh tuyền, không chỉ rửa sạch vết nhơ bên ngoài mà còn thấm sâu vào tận ngõ ngách của tâm hồn để tái sinh sự sống.

Thứ tư, hãy nuôi dưỡng những nhân đức đối lập để tiêu diệt thói hư tật xấu. Muốn diệt cỏ dại, cách tốt nhất là trồng hoa. Muốn diệt lòng tham, hãy tập sống quảng đại, bố thí. Muốn diệt sự kiêu ngạo, hãy tập sống khiêm nhường, phục vụ những người bé mọn. Muốn diệt sự tà dâm, hãy tập hy sinh hãm mình và cầu nguyện cho những người mình bị cám dỗ. Muốn diệt sự ganh tỵ, hãy tập cầu nguyện chúc lành cho người mình ghen ghét. Sự thánh thiện không phải là khoảng trống vắng bóng tội lỗi, mà là sự đong đầy của tình yêu. Khi trái tim chúng ta đầy ắp tình yêu của Chúa, thì không còn chỗ cho những ý định xấu xa trú ngụ.

Cuối cùng, chúng ta hãy nhìn lên Thánh Tâm Chúa Giêsu – Trái Tim vẹn sạch, hiền lành và khiêm nhường. Đó là mẫu mực của một con người mới. Chúa Giêsu cũng mang thân phận con người, cũng có những cảm xúc, nhưng Lòng của Người luôn hoàn toàn thuộc về Chúa Cha và thuộc về nhân loại. Từ Trái Tim ấy, không có gì ô uế xuất ra, chỉ có máu và nước tuôn trào để tẩy xóa tội trần gian. Chúng ta hãy cầu xin Chúa biến đổi trái tim chai đá của chúng ta nên giống Trái Tim Chúa. Mỗi khi rước Mình Thánh Chúa, chúng ta tin rằng Chúa đang ngự vào lòng chúng ta. Hãy để sự hiện diện thánh thiêng ấy thanh lọc ngôi nhà nội tâm của mình. Đừng để Chúa phải ngự trong một ngôi nhà bừa bộn rác rưởi của tham sân si. Hãy dọn dẹp nó mỗi ngày bằng lòng sám hối và tình mến.

Sống trong một thế giới đầy rẫy những cám dỗ và sự giả tạo, người Kitô hữu được mời gọi trở thành những chứng nhân của "sự thật trong lòng". Đừng để mình bị cuốn theo dòng chảy của thói đạo đức giả, lo tô vẽ cái vỏ bên ngoài hào nhoáng mà bên trong rỗng tuếch. Giá trị của bạn không nằm ở chiếc áo bạn mặc, chiếc xe bạn đi, hay chức vụ bạn nắm giữ. Giá trị của bạn nằm ở sự trong sạch của lương tâm và độ lớn của trái tim bạn. "Phúc cho ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa". Lời hứa ấy không phải dành cho kiếp sau, mà ngay ở đời này. Người có tâm hồn trong sạch sẽ nhìn thấy Chúa trong mọi sự, sẽ thấy bình an giữa bão tố, và sẽ trở thành nguồn suối mát lành cho những người xung quanh.

Ước gì Lời Chúa hôm nay như một lưỡi gươm sắc bén cắt đứt những dây trói của sự mê lầm, giúp chúng ta can đảm nhìn thẳng vào sự thật của lòng mình. Đừng sợ hãi khi thấy mình còn nhiều ô uế, nhưng hãy sợ hãi nếu mình cứ mãi chìm đắm trong đó mà không chịu bước ra. Thiên Chúa lớn hơn tội lỗi của chúng ta. Lòng thương xót của Ngài bao la hơn sự yếu hèn của chúng ta. Chỉ cần một chút thiện chí mở lòng ra, ân sủng sẽ tràn vào và làm nên những điều kỳ diệu.

Lạy Chúa Giêsu, Đấng thấu suốt tâm can, xin dò xét và biết rõ lòng con, xin thử thách và biết rõ những tư tưởng của con. Xin xem con có đi vào đường tà nào chăng, và dẫn con vào lối sống ngàn đời. Xin tạo cho con một tấm lòng trong sạch, và ban lại cho con niềm vui ơn cứu độ. Amen.